काठमाडौँ- विश्वविद्यालय शिक्षालाई विद्यार्थीमुखी, व्यवहारिक र देशको आवश्यकतासँग जोड्न विश्वविद्यालयहरूले आफ्नो शिक्षण पद्धति, पाठ्यक्रम, अनुसन्धान तथा शैक्षिक नियमन प्रणालीमा समयानुकूल सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
विश्वविद्यालय तथा कलेज शिक्षासम्बन्धी विषयमा भएको छलफलमा विश्वविद्यालयलाई केवल सैद्धान्तिक ज्ञान दिने संस्थाका रूपमा नभई व्यवहारिक ज्ञान, सीप र अनुसन्धानमार्फत देश विकासमा योगदान पुर्याउने केन्द्रका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरिएको हो।
नेपालमा तत्कालीन आवश्यकता र जनशक्तिको मागलाई सम्बोधन गर्ने उद्देश्यले त्रिभुवन विश्वविद्यालय स्थापना गरी सोहीअनुसार पाठ्यक्रम तथा शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उल्लेख गर्दै समय र परिस्थिति परिवर्तन भएसँगै विश्वविद्यालयका पाठ्यक्रम र शिक्षण विधिमा पनि परिवर्तन आवश्यक रहेको बताइएको छ।
विश्वविद्यालय तहमा सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै प्रयोगात्मक शिक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिइएको छ। प्रयोगात्मक शिक्षा केवल कक्षाकोठामा सीमित नभई विद्यार्थी, समाज र देशको आवश्यकता पूरा गर्न सक्ने तथा व्यवहारमा तत्काल प्रयोग गर्न सकिने खालको हुनुपर्ने बताइएको छ।
विश्वविद्यालयहरूले देश विकासका लागि आवश्यक क्षेत्र पहिचान गरी त्यसमै केन्द्रित अध्ययन तथा अनुसन्धान अघि बढाउनुपर्ने धारणा राखिएको छ। विशेषगरी ठूला तथा व्यवहारिक अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिँदै अनुसन्धानबाट प्राप्त ज्ञान र निष्कर्षलाई उत्पादन, रोजगारी तथा विकाससँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
त्यस्तै, विश्वविद्यालयअन्तर्गतका आंगिक तथा सम्बन्धनप्राप्त क्याम्पसको पठनपाठन, पूर्वाधार र शैक्षिक अवस्थाको प्रभावकारी अनुगमन तथा नियमन आवश्यक रहेको बताइएको छ। क्याम्पसहरूको वास्तविक अवस्था अध्ययन तथा मूल्यांकन गरेपछि मात्रै भविष्यमा कति कलेज आवश्यक छन् र कस्ता प्रकृतिका विश्वविद्यालय स्थापना गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट योजना बनाउन सकिने धारणा व्यक्त गरिएको छ।
विश्वविद्यालयहरूले आफ्नो छुट्टै विशेषज्ञता र पहिचान विकास गर्नुपर्नेमा पनि जोड दिइएको छ। सबै विश्वविद्यालयले सबै विषयमा समान रूपमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभन्दा आफ्नो भौगोलिक क्षेत्रको सम्भावना र आवश्यकताअनुसार निश्चित क्षेत्रमा विशेषज्ञता हासिल गर्न सके विश्वविद्यालय शिक्षा थप प्रभावकारी र दीगो बन्न सक्ने बताइएको छ।
नेपालका विभिन्न प्रदेशमा रहेका विश्वविद्यालयले पनि आफ्नो क्षेत्रको सम्भावनाअनुसार अध्ययन तथा अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिन सक्ने धारणा राखिएको छ। कुनै क्षेत्रमा जलविद्युत्को सम्भावना बढी छ भने सम्बन्धित विश्वविद्यालयले जलविद्युत्सम्बन्धी अध्ययन, अनुसन्धान र जनशक्ति उत्पादनमा जोड दिन सक्नेछन्। त्यस्तै कृषि, पर्यटन, प्रविधि लगायतका क्षेत्रमा पनि विश्वविद्यालयले आफ्नो विशिष्टता विकास गर्न सक्ने बताइएको छ।
यसरी विश्वविद्यालयले आफ्नो क्षेत्रसँग सम्बन्धित ज्ञान, अनुसन्धान र विशेषज्ञता विकास गर्न सके स्थानीय समुदायदेखि समग्र देश नै लाभान्वित हुने धारणा व्यक्त गरिएको छ।
विद्यालय शिक्षा र विश्वविद्यालय शिक्षाबीच पनि प्रभावकारी समन्वय आवश्यक रहेको बताइएको छ। विद्यालय तहमा लागू हुने पाठ्यक्रम र विश्वविद्यालय तहका पाठ्यक्रमबीच आवश्यक सम्बन्ध तथा निरन्तरता कायम गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
विद्यालय तहको पाठ्यक्रम कार्यान्वयनका क्रममा देखिएका समस्या तथा कमी–कमजोरी पहिचान गर्न विश्वविद्यालयहरूले पनि भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने बताइएको छ। विश्वविद्यालयमा हुने अध्ययन तथा अनुसन्धानका आधारमा विद्यालय शिक्षाको पाठ्यक्रम सुधारका लागि आवश्यक सुझाव र प्रतिक्रिया उपलब्ध गराउन सकिने धारणा राखिएको छ।
समग्रमा उच्च शिक्षालाई गुणस्तरीय, मर्यादित, सीपमूलक र रोजगारमुखी बनाउन विश्वविद्यालयहरूले आफ्नो–आफ्नो विषयगत विशेषज्ञतामा केन्द्रित भएर अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
विश्वविद्यालय शिक्षामा सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै व्यवहारिक सीप, अनुसन्धान र देशको आवश्यकतालाई जोडेर अघि बढाउन सके उच्च शिक्षाले विद्यार्थीको भविष्यसँगै मुलुकको विकासमा समेत प्रभावकारी योगदान पुर्याउन सक्ने बताइएको छ।
